دستگاه های موسیقی موغام آذربایجان

موغامات آذربایجان

دستگاههای موغام نوعی موسیقی است که از احساسات پاک و عواطف ظریف وفسونکار و فرهنگ وادب لایزال مردم آذربایجان سرچشمه می گیرد ویکی از با ارزشترین میراث فرهنگی مردم آذربایجان است.

این مردم به آن عشق می ورزند ومضمون آنرا آسان می فهمند.حتی کسانی که با علم ووهنر موسیقی آشنایی ندارند تا حدودی آنرا یاد می گیرند وگاهی یکی از شعبات ویا تمامی “موغام” را بایکی از سازهای آذری می نوازند ویا «را زمزمه می کنند.

“رینگولد قلی یر”آهنگ ساز و موسیقیدان نامی با الهام از تاثیرات موغام در خلق اپرای مشهور “شاه صنم” از این هنر به خوبی استفاده کرده است. او می گوید:دستگاههای موغام سرگذشت تاریخی مردم این مرز وبوم است.اگر آنرا به صورت علمی ودقیق وهمه جانبه مطالعه کنیم تآثیرات روحی وروانی آن برما آشکار میشود ومارا شگفت زده می کند وبشدت تحت تاثیر قرار میدهد.

واژه موغام به صورت “ماکام” در موسیقی عرب و”ماکوم” در موسیقی اوزبک وتاجیک دیده میشود ودر زبان تورکی آذربایجانی به “موغام” تغییر یافته است وبه مفهوم “لاد” نیز بکار میرود.

(لاد:نوعی آهنگ موسیقی است که براساس یک پرده کوک واجرا میشود.).

از نوشته های قدیمی چنین بر می آید که کلمه “ماکام” را از سازهای سیمی وخصوصا “عود” گرفته اند و آن به یکی از پرده هایی اطلاق میشود که در بازوی ساز عود وجود دارد وملودی را براساس آن پرده کوک و اجرا می کنند.بدین ترتیب موغام در هنر موسیقی آذربایجان دارای سه مفهوم اساسی زیر است:

1-نوعی موسیقی علمی وپراحساس که از قسمتهای مختلف تشکیل شده است.

2-هر موغام مانند”مقام” دارای سیستم”لاد”خاص خودش است.

3-به مفهوم پرده ای است که منسوب به مایه ای می باشد.

موغامهای 12گانه کلاسیک میراث جاودانه موسیقی مدون مردم مشرق زمین است.هر قومی آنرا به نوعی تلفظ می کنند مثلا:موغام/ماکام/ماکوم/موکام و…

عوزئیر حاجی بیگ اف از مشاهی موسیقی آذربایجان موغامات را به بنایی تشبیه می کند که 12ستون آنرا 12موغام و  برج آنرا 6 آواز تشکیل میدهد.او می نویسد: موسیقی مردم شرق زمین طی 14 قرن به مرحله ای از کمال رسیده است که بنا و بارگاه مجلل و مرتفع یعنی”دستگاه” را بوجود آورده است.وی معتقد است:

هر ملتی با استفاده از از12 ستون و 6 برج بارگاه موسیقی خاص خودشان را ساختند بطوریکه از نظر سادگی ودر خور فهم بودن مطابق میل وسلیقه مردم خودشان است.

موغامات آذربایجان هم بر مبتای سیستمهای نظری عالمان قرون وسطی به صورت 12 موغام کلاسیک بوجود آمده وتکامل یافته متجلی شده است.

آواز در موغام

در سیستم 12 موغام 6 آواز وجود دارد.از جمله(( شهناز-مایه- سلمک-نوروز- گردانیه و گواشت)).

از این تعداد”شهناز” در موغامات آذربایجان به صورت یک موغام کوچک در آمده واجرا می شود و “مایه” نیز در تمام دستگاههای موغام اولین شعبه است.”نوروز” در موغام راست با نام”نوروز-رونده” در جایگاه “برداشت” ودر دستگاه “همایون” در موقعیت شعبه قرار می گیرد واجرا میشود.

از 12 موغام کلاسیک موغامهای”عشاق/عراق/اصفهان/حسینی/وحجاز” در موغامات آذربایجان اهمیت شعبه را دارند.از مجموعه 24 شعبه 6 شعبه در موسیقی آذربایجان به دستگاه موغام مستقل تبدیل شده و9 شعبه در موغامات مختلف وارد شده اند.

تاثیرات روحی وروانی موغام

اخیرا دانشمندان در مورد اثرات انسان ساز ونیروی شفا بخش موسیقی به نتایج شگفت انگیزی دست یافته اند بطوریکه اطبا در معالجه اشخاص معلول وبیماریهای وخیم وتسکین درد از موسیقی اصیل بهره می گیرند.

عده ای را عقیده بر این است که موغامات در انسان نوعی اندوه وملال ایجاد می کند.در جواب به این اعتقادات بای بگویم که اگر موغامات چنین تاثیراتی داشتند مردم در اثر بدبینی از موسیقی روگردان می شدند در صورتی که با دخالت انسان درآن اینقدرموسیقی متجلی شده است.

کلام موغام

انتخاب شعر توسط خواننده موغام از عوامل مهم وتعیین کننده است.از قرنها پیش غزل اساس متن موغام را تشکیل داده است.البته اساس متن دستگاههای موغام کم حجم تنها به غزل محدود نمی شود بلکه در درچنین تصنیفهایی علاوه بر غزلها از”بایاتی/دوبیتی/ واشعار عاشقانه” نیز استفاده می شود.

در بعضی از موغامات “ضربی” از دوبیتی ها و بایاتی هایی که توسط خلق سروده شده گنجانده می شود و قاعدتا این قبیل اشعار اساس متن-“شکسته” ونظایر آن و همچنین اساس متن-موغامات. ضربی از جمله “اوشاری-مانی-وآذربایجان” را تشکیل می دهند.

آواز خوان نباید غزلی را که در دستگاه”راست” خوانده می شود در دستگاه “سه گاه” بخواند زیرا مضمون راست با مضمون سه گاه یکی نیست.و.محمداف یکی از مشاهیر موسیقی آذربایجان/”سید شوشنیسکی” را به عنوان نمونه مطرح می کندومعتقد است که:خواننده مشهور خلق از غزلهایی که با مصراعهای زیر شروع میشود مایه”چاهارگاه” را با الهام آغاز میکرد:

جوانلیق کوچ ائدر قویما گئدر الدن زمان کئچسین(فضولی).

گوش قیل ای کی بیلیرسن اوزونی واقف کار(سید عظیم شیروانی)و…

سید شوشنیسکی غزلهای بالا را فقط به لحاظ اینکه موافق با شعبه”مایه چاهارگاه” بود برای اجرای آواز خویش انتخاب می کرد.

“خان شوشنیسکی” اشعاری را که دارای روحیه مبارزه جویانه بوده در موغامات”راست-ماهور هندی- حیراتی- و چاهارگاه” اجرا می کرد.

خوانندگان موغام برای هر دستگاهی باید شعر وغزلی انتخاب نمایند که مفهوم آن بتواند فکر ومضمون موسیقی و ویژگی آن موغام را به طور کامل بیان کند.ومصراعها در جملات مضمون موسیقی ودر آوازها تجسم عینی خود را پیدا کنند.

سید شوشنیسکی در هماهنگ نمودن غزلها با موغام بسیار ماهر بود. او برای هر موغام چنان شعر و غزلی مناسب انتخاب می کرد که موغام جان می گرفت وشکوفا می شد.(سید شوشنیسکی1966-1889م).

هنرمند شهیر و آواز خوان بزرگ- “بولبول1961-1897م(بنیانگذار موسیقی پروفسینال-وکال) معتقد است: موغاماتی که توسط اجداد ما پایه ریزی شده وبه تکامل رسیده است قرنها خواهد ماند.زیرا که این هنر از ارکان فرهنگ ملی ما می باشد.

“بختیار وهاب زاده”- شاعر خوش ذوق ودانشمند معاصر-در منظومه ای تحت عنوان “موغام پوئماسی”  قطعه زیبای زیر را با نام موغام سروده است:

داش اوره کلرده یانیب داشلاری سیندیردی موغام

حاققا دوشمن اولانی  حاققا    تاپیند یردی  موغام

نه گمان ایله میسن اونداکی طلسیم لری سن؟

“کوری آهیله قوروددی”سالی یاندیردی موغام

اونون هر گوشه سی بیر خاطره بیر جانلی کتاب

گئچیلن یوللاری هردن بیزه آندیردی موغام

سو چیلر کینلی اوره کلرده غضب تونقالینا

نئچه قصدین اونونو کسدی دایاندیردی موغام

او اوره ک یانغی سی گوز یاشلاری بیر چنگه بولود

اویادیب یاد داشی وجدانی اوساندیر دی موغام

دفن ائدین سیز منی “زابل- سه گاهین” مایه سینه

دئیرم بلکه منی بیرده اویاندیردی موغام

چوخ کیتابلار اوخودوم ظن ائله دیم”بختیارام”

منه چوخ مطلبی آهسته جه آندیردی موغام.



Bir cavab yazın

Sistemə daxil olmaq üçün məlumatlarınızı daxil edin və ya ikonlardan birinə tıklayın:

WordPress.com Loqosu

WordPress.com hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Twitter rəsmi

Twitter hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Facebook fotosu

Facebook hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Google+ foto

Google+ hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

%s qoşulma

%d bloqqer bunu bəyənir: