اسماعیل جمیلی:یوردونون نیسگیللرینی اؤتن شاعر یازان: استاد دکترمحمدعلی فرزانه

دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین

اسماعیل جمیلی:یوردونون نیسگیللرینی اؤتن شاعر  یازان:  استاد دکترمحمدعلی فرزانه

اوزون مدّت دگیل ، اولا بیلسین آشاغا – یوخاری دؤرد ایل بوندان اؤنجه،یا بیر آز اویان- بویان ،عؤمور آیلارینی و ایللرینی بوتون سورگونلر کیمی غربتده یاشایان  و بیر آن ائلین – اوبانین قایغی سیندان فارغ اولمایان استعدادلی شاعر اسماعیل جمیلی ، آذربایجانین بؤیوک سؤز استادی صائب تبریزینین تک بئیتلریندن آذربایجان دیلینه چئویردیگی دفتری منه گؤندردی.
او گونلر من   اوزون سورن  اورک خسته لیگیندن  یاخا قورتارسامد ا، هله اونون سوروشکن یورغونلوق و دالغین لیغی ایله ال به یاخاایدیم . بونونلا بئله دفتری دقّتله گؤزدن کئچیردیم و اؤز احساسیمی یازدیغیم یییغجام اؤن سؤزده بو عبارتلرله بیلدیردیم:

” صائبین دریا مضمونلاری و جمیلی نین اینجه ترجومه لری او قدر جانلی و ییغجامدیر کی، انسان اوره گی ایسته ییر دفترچه ده هر نه وارسا بورایا کؤجورسون!…اسماعیل جمیلی  اؤز انسانی – اخلاقی نورملاری ایله  یاخشی و پیس آراسیندا یاراتدیغی قایغی و دویغو دونن بؤیوک سؤز استادی محمدعلی صائب تبریزی نین  یاراتدیغی شعر و ادب دونیاسی نین دوامچیلاریندان بیری دیر . اسماعیل جمیلی لر بو گون خلقیمیزین دوشونجه دونیاسیندا صائبلرین  دوغما وارثی اولاجاقلار”.

و بو گون دؤرد ایل بو سؤزلردن سونرا ، اسماعیل جمیلی دوغرودان – دوغرویا دیلیمیزین سؤز بولاغیندان و ائلیمیزین اویانیشیندان  یازدیغی قدرتلی و جسارتلی شعرلرله صائبین یولونون  دوامچیسی و اونون دوغما وارثی سویه ده ایره لیله ییر.

دؤرد ایل عرضینده شعر دونیاسیندا  بو قدر ایره لیله مک ، استعداد و باجاریق اؤز یئرینده دورسون ،اینام و اینانج اولماسا ، ائله – اوبایا باغلیلیق اولماسا ، شاعر ائل ایله سس سسه وئرمه سه و یوردولا دردلشمه سه ، باشا گله سی دگیل :
گر جزبه عشق اولسا گتیرم نئجه گلمز      گر جزبه عشق اولماسا ، گلسه وجه گلمز .

یئرلی اولسا یئنه ایسته ردیم بحرانی گونلریمده یوخاریدا آدینی چکدیگیم  اؤن سؤزدن  بیر پارا گراف دا بورایا  کؤچوروم :
” اوزو گولرلیک ، انسان سئورلیک ، زحمته حؤرمت ، یورد قایغیسی ، تورپاق قایغیسی ، ائل قایغیسی ، دیل قایغیسی ، آزادلیق  و شرفه سایغی ، شعره ملاحت و عزّت قازاندیریر . اوزو گولرلیک ، آرزویا قول-  قاناد وئرمک و عومرو اؤز باشینا بوراخماماق شاعرین اولگوسو و دونیا گؤروشودور . ”

او تاریخدن  بری  جمیلی نین یازیب – یاراتدیغی دولغون و اینجه بیچیملی شعرلری نین  هامیسی الده اولماسادا، اینترنتدن آلینان تک ورقلر حالیندا بیر قیسمی گؤز اؤنومده دیر. آز بیر مدّت عرضینده بو قدر گلیشمه ، باخیش درینلیگی و دوزگونلوگو ، دوشونجه و دویغونون جانلی بویالارلا سوسلنمیش سؤز اینجیلری دوغرودان دوغرویا  سحر کلام ساییلا بیلر .

جمیلی نین شعری هر عنوان آلتیندا سؤیلنسه ده ، او باشدان آیاغا و بوتونلوکده اویانیش و دیره نیش شعریدیر. جمیلی بو گونکو اویانیشین ، بو گونکو اؤزونه قاییتماغین ، اؤز ملی وارلیغینی ، کیملیگینی ، انسانی حقلرینی دریندن و هر طرفلی  دوشونن و اونو الده ائتمکده  یانیلمایان و یئنیلمه ین بیر خالقین یول گؤستریجی سیدیر.
اونون شعرینده چاغلایان لیریزم ، نه اینکه اونون دؤیوشگن اؤزه للیگینی یادیرقامیر بلکه اوردا یئرله شن معاصرلیک و جانلیلیق اوندا کی رئالیزمی درینلشدیریر و بو گؤنکو اویانیشین جانلی  گؤزگوسونه چئویریر .

شاعرین یارادیجیلیغی نین  رنکارنگ و چوخ ساحه لی اولماسی اونون بیر اؤتری آراشدیرمادا تانیلماسی ممکن اولمادیغیندان اونون شعرلریندن بیر نئچه سینه دقّت یئتیرمک  آز – چوخ  اؤده نکلی اولا بیلر:
جمیلی نین  گؤز قارشیسسیندا اولان شعرلرینده یوخاریدا اشاره ائتدیگیمیز کیمی  ان پارلاق یئر توتان اونون  بو گون آذربایجاندا  پارلانان ملی – معنوی اویانیشلا ایلگیله نن  و بو اویانیشین عینی دورومونو ترنم  ائدن شعرلردیر . بیچیمینده و آنلامیندا بیر سمفونی  فضاسینی یارادان  ” یئنی چاغین یئنیلمه ین بالاسی ” عنوانی داشیان بالادا دا شاعر دئییر:
سن یالواریش نسلیندن یوخ ،
قارا قارقیش فصلیندن یوخ ،
آیری دوشموش اصلیندن یوخ ،
یئنی چاغین یئنیلمه ین بالاسی سان ،
وارلیغیمین کیملیگیمین  قالاسی سان ،
……….
گؤزلرینین آرخاسیندا اولدوزلاری صفه دوزن ،
گوی قورشاغی قانادیندا اومودلارین باغین گزن  ،
آرزیلاری سونا کیمی  دورو خیاللاردا اوزن ،
یاساق سئودا سئوگیسینده  سایسیز غمه ، درده دؤزن  ،
دوشونجه نین باغچاسیندان
یابان شاختا سازاغیندا دونانلارین الین اوزن ،
اؤزو اولوب اؤز اؤزون آشان
دالغالانیب جوشوب داشان ،
قورتولوشون شن هاواسین  چالاسی سان ،
یئنی چاغین یئنیلمه ین بالاسی سان ،
………
شعرده سؤزلرین بیچیمی اوقدر یاراشیقلی ، دوشونجه نین دورومو او قدر عینی و آنلاملی اوقدر درندیر کی اونو یاریمچیق قویماق بیر سمفونینی  یاریدا کسمک تاثیری انساندا بوراخیر . بو بالادا دا اولان گوجلو ادراکین و معاصیرلیگین انساندا یاراتدیغی و بئجرتدیگی  ایسته ینین و داورانیشین سؤزدن بیچیلمیش  تابلوسو  جلوه لنیر .
لاکن شاعر ” بیز واریق ” دوردلوگونده  بو ایده آل اویانیشین  باش توتماسیندا حرامیلرین  ، انسانی دوز – دوغرو یولدان چاشدیرانلارین  و اونو اؤز وارلیغیندان و اؤزلوگوندن آیری سالان دوزاق قورانلارین حیله لرینی آد ائیلیر :

آییردیلار   یول یارییا      چاتمادان         آیریمچیلار یولوموزدان بیزلری
بیز دوز یولون دوزلوگونه وارمادان         ایری یولو   بیتیردیلر   اؤزلری .
…….
بیز گووندیک دوز ایناما دوز یولا            بیر باخمادیق تله قوران ساغ سولا
چاتدیرمادان یولو باشاا قول – قولا            بیزه  دوشمن  گؤرستدیلر بیزلری .
……
آلچاقلاری  شیشیتدیلر     داغ اولدو         مزارلاری بزه دیلر    باغ اولدو
بیز قارا گون کومور اوزو آغ اولدو        یئنه بیزی  گؤرنمه دی گؤزلری …

و ائله بو انسانی دوغرو – دوزگون یولوندان چاشدیرانلارین  و اؤزکیملیگیندن آیری سالانلارین  قارشیسیندا اؤز بیرلیکلرینی قوروماقدا ” آیریملارین ایچینده ” بئله مصلحت گؤرور :

آرزولارین  دنیزینده     یولداییق       ساحیلده بیر ، یئلکنده بیر،   یئلده بیر
یا اورتادا ، یا ساغدا ، یا سولداییق      اوموددا بیر  ، دیلکده بیر، دیلده بیر
……
بولاق قورور داملا- داملا کؤچنده      دنلی دنسیز    اوراقلانار  بیچینده
تاپ بیرلیگی   آیریملارین ایچینده      دوداقدا بیر اولمالی دیر ، دیلده بیر….
.
خالق شاعری صمد وورغونون  ایللر بوندان اؤنجه سؤیله دیگی آذربایجان پوئماسی ، هله ده شاعریمیزه بیر الهام و قایناق کیمی معاصر شعر رپرتواریمیزدا پارلاییر . گؤز اؤنونده اولان واراقلاردا دؤرد قطعه  یورد آدیله شعر وار  لیریک و ایپک بویالارلا آنا یوردو تصویر ائدن بو شعرلرله یاناشی  ” سن آذربایجان سؤیله….” عنوانلی شعرده،  شاعر یئنی بیر ریتمله آذربایجانین  تکجه پارلاق  کئچمیشیندن  یوخ ، اونون اونودولماز  قهرمانلار اؤلکه سی و آدلیم بیلگینلر اوجاغی اولدوغوندان یوخ ، بلکه اؤز اورک آغریسی ایله آذربایجانین تاریخ بویونجا دردلرینه ، یارالارینا باشدان آشیردیغی  ماجرالار و طوفانلار و شاهد اولدوغو نامردلیکلره یول آچیر .
چوخ یئرلیدی بو جانلی تراژدینی  بوتونلوگله بورایا کؤچورم ، آنجاق دئمه لی چوخدور ، فرصت یوخ……
اشاغیدا کی بئشلیکلر  شعرین باشلانیشیندان و قورتاریشیندان  نمونه اولاراق گتیریلیر :

سن آذربایجان سؤیله نچون آذر به جان اولدون ؟
اونوتدون اؤز درین دردین  یادین دردین آلان اولدون ؟
چتین گونلرده ایرانین بلاسیندا یانان اولدون ؟
وئریب ائولادینی  قوربان ، اؤزون یالقیز قالان اولدون ؟
یاشیل یوردوم باهار ایکن نه دن سولدون ، خزان اولدون ؟

کئچن یوز ایلده یوزلریول دؤیوشدون  ، مین یارا گؤردون،
دایاندین ، سینمادین ، دؤزدون ، وفا ائتدین ، جفا گؤردون ،
کیمین چکدین بلاسین ، سن همان یئردن بلا گؤردون ،
سویولدون ، پای بؤلوش  اولدون ، یاد اللرله  تالان اولدون ،
سن آذربایجان سؤیله ، نچون آذر  به جان اولدون ؟

گووه ن ائولادینا ،  آنجاق اؤزون قیل دردینه چاره ،
کؤنول وئرمه شکر دیللی ، هر آن اویناشلی دیلداره ،
فریلداقدی دئسه هر نه ، بوراخ گئتسین اوزو قاره ،
جانین قویدون سؤزون اوسته  ، بو یولدا امتحان اولدون ،
سن آذربایجان سؤیله  نچون آذر به جان اولدون ؟

جمیلی شعرینین قاپیسی  همیشه دوغما وسارسیلماز خالق قهرمانلارینا آچیق اولموش و خصوصیله زمانه میزده تاریخین گلیشمه سیله ،  بابک ، ستارخان و آیریلاری کیمی یئنیلمز و قورخماز قهرمانلار بو سون ایللرده ائلین و یوردون   سمبولیک و ائل جاری قهرمانلاری سیماسیندا  جلوه لندیکلری و هر زاماندان چوخ  خالقین مبارزه سینده دایانیش  و دیره نیش اولگولری ساییلدیقلاری  باخیمیندان  حماسیه  چئوریلیرلر .
گؤزده اولان شعرلرده جمیلی بابک و ستارخان حماسه لریله  قریلماز ایلگیسینی  بئله جانلاندیریر :

” بابک بو گون بیر آد دگیل ” عنوانلی شعرده

بابک بو گون بیر آد دگیل
یوز ایللری آشیب گلن ،  /  عصیرلره یئنیلمه ین  ، / قهرمانلیق داستانیدیر .
ایگیت اوغلان ، قوچ قیزلارین ،/ اوزانلارین ، قوپوزلارین ،/کیملیگینین کئشیگینده یئلمازلارین ،/
وارلیغینین عنوانیدیر .
بابک آدلی دایانیشما، / گله جگه آرخا دوران ،/ قورتولوشا کؤرپو اولان ، /
چنلی بئلده دوولت قوران ، / ملتیمین  فرمانیدیر…….
ائلی دوستاق ، دیلی یاساق ،/ آنلی آچیق، ایگیت قوچاق،/ تورک ائلینین سهندیدیر ، ساطانیدیر.
بذ قالاسی ، داش قایالاردان اولوشان،/ بولودلارا سینه گرن ، زیروه ده بیر قالا دگیل…..
ظولمه،  زورا ، خیانته،/ گئریلیگه ف جهالته باش ایمه ین ،/ سئوگیمیزین اوردوسودور،گوه نیدیر ، دایاغیدیر
بابک بو گون بیر آد دگیل ،/ آرزیلارلا ییرقالانان ،/ اورکلرده دالغالانان ،/ آذربایجان ملتی نین بایراغیدیر.

و ” ستارخانین بایراغی ” عنوانلی شعرده

دان یئری قارانلیق ، /بولاغ باشی بولانلیق ،
یوخسوللوق ، بوغونتو ، فریاد،/ اؤلوم کؤلگه لی استبداد ،
غم ، غصه قالاق ،قالاق،/ درد ،ظولم زولاق ، زولاق،
داغ – داغ ائشیدیلمز هارای،/ حقسیزلیک گونده لیک اولای،
سو یئرینه آخان  قان ،/ امر ائدن ظولمکار خان ،/قدرته اویونجاق دین ، ایمان……….
اومودسوزلوک گؤیه رنده ،/آرزی یئلی دیرننده ،/انسانلیغین دیه رلری،/ آغ کفنه بوروننده،
همّت سؤزو ، غئیرت سؤزو ، / آزادلیقلا ملّت سؤزو ،
ستارخانلار ، باغیر خانلار ، / ائلده دیلدن دیله دوشدو،/ قانادلاندی ، هاوالاندی ،/ نغمه اولدو تئله دوشدو .
ائل سیغیندی آزادلیغین اوجاغینا،/ ائل گووندی ستارخانین بایراغینا ،/
گولوش قوندو قارا – قورخو بوداغینا،/یئنی آچان چیچکلرین دوداغینا .
قورخماز سردار ،/ جسور سالار ،/ یوخسوللارا دایاق اولدو ،/ اومود یایان چراغ اولدو ،/
آذربایجان آزادلیغا بایراق اولدو / آرزی ، اومود ، سئوگی ، سئوینج / شار شار آخان بولاغ اولدو……..

بورایا قدر گتیردیگیمیز قیسا آراشدیرمالارو بیر سیرا اولگولر جمیلی شعرینین اؤزه للیکلرینی آز- چوخ ایشیقلاندیرسادا ، اونون چوخ ساحه لی ، رنگارنگ و چوخ چئشیدلی شعرلرینی بوتونلوکلده قاورامیر .
بو شعرین هر بیرینین اؤز رایحه سی ، اؤز بیچیمی و هارمونیسی، اؤز آنلامی ، احتواسی و آماجی وار . بوتون بونلاری یئری گلینجه آراشدیرماق آرزوسیله بو یازینی شاعرین شعرده ایشلتدیگی  قالیب و بیچیملردن آد چکمکله  اونلارین بعضیلرینین آنلام و مندرجه سینه اؤتری  اشاره ایله بو سؤزه سون وئریریک.

جمیلی شعرده  خلق شعری قالیبلاریندان قوشما ، گرایلی ، بایاتی و آیریلاریندان  فایدالاندیغی حالدا کلاسیک ادبیاتین  غزل ، مثنوی  ، قطعه و مخمس قالیبلاریندان دا فایدالانیر . بونلار اؤز یئرینده دورسون ، او آزاد شعر ریتم و اؤلچولریندن ده مهارتله و یئرلی یئرینده بهره له نیر . آشاغیدا بیر سیرا شعرین بیچیم و آنلامینی گؤسترمک اوچون اونلاردان بیر شاه بیت  گتیریلیر :

” صمد عمی ناغیللارا قوشولدو ” :  سئوگی دولو آرزی دولو بیر گونش  ،/آرازدا باتسادا او گون بیر آندا/
صمد عمی      ناغیللارا   قوشولدو  ، /آدی اؤلمز  اولدو   آذربایجاندا .
تبریز  عنوانلی شعردن :
بابک تک عینالین یاخیب قان اوزه ، /  ایگیتلیک داستانین سیغینماز سؤزه ،
قهرمان ائولادین گلمه سین گؤزه  ،/    بهارین  دؤنمه سین  خزانا  تبریر .
آیدینلیق اؤلمز  :
دوز یولون یولچوسو آنلی آچیقدیر ،/  دؤنگه ده گیزله نن تولکو اوتانسین ،
حاق سؤز  قیلینجدیر  ایرینی  کسر ،/ سؤیله کی یاتمیشلار دویسون اویانسین .
بیز کیمیگ :
بیز سئوگیدن یولا چیخان ،/ کدورته قالخان توتان،/ محبّته میدان قوران ،/
ائلیمیزین ، یوردوموزون ، سئوگیسینده صادق لریک ، حسرتینده یاندیغیمز آزادلیغا
عاشیقلریک .
سؤز :
سؤز وار ، جاندیر ، درده درماندیر   /    سؤز وار جان یاخاندیر اورک سیخاندیر
سؤز وار ، کؤنول آچار ، اوزو گولدوره ر / سؤز  وار زهرلیدیر ، سانجان ایلاندیر .
صاباحلاری اولمایانلار :
نه یاخشی کی باجارمیرلار  ،/ گوندن گونه  یوخسوللاشیر  کؤنوللری،/آندان آنا
قیسیرلاشیر دویغولاری ،/ زمان سازین چالمایانلار ،/ ساباحلاری اولمایانلار ….  .

محمدعلی فرزانه
یوتوبوری    قیش 2005

Bir Cavab

  1. […] اسماعیل جمیلی:یوردونون نیسگیللرینی اؤتن شاعر یازان: اس… […]

Bir cavab yazın

Sistemə daxil olmaq üçün məlumatlarınızı daxil edin və ya ikonlardan birinə tıklayın:

WordPress.com Loqosu

WordPress.com hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Twitter rəsmi

Twitter hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Facebook fotosu

Facebook hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Google+ foto

Google+ hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

%s qoşulma

%d bloqqer bunu bəyənir: